Psycholog dla nastolatka. Jak rozpoznać, że dziecko potrzebuje pomocy psychologa?

Jeszcze kilkanaście lat temu wielu rodziców uważało, że „trudny wiek” tłumaczy niemal każde zachowanie nastolatka. Dziś wiemy, że nie każda zmiana nastroju jest naturalnym etapem dorastania. Coraz więcej młodych ludzi doświadcza kryzysów psychicznych, które wymagają profesjonalnej pomocy. Najtrudniejsze jest jednak to, że cierpienie nastolatka bardzo często wygląda zupełnie inaczej, niż wyobrażają to sobie dorośli. Kiedy więc warto pomyśleć, że potrzebny jest psycholog dla nastolatka?

Okres dojrzewania to czas ogromnych zmian biologicznych, emocjonalnych i społecznych. Nastolatek buduje swoją tożsamość, oddziela się od rodziców, testuje granice i szuka własnego miejsca w świecie. Zmienność nastrojów, potrzeba większej niezależności czy chwilowy bunt są naturalnym elementem tego procesu.

Problem pojawia się wtedy, gdy zmiana zachowania nie mija. Jeżeli dziecko przez wiele tygodni wycofuje się z życia, traci energię, przestaje cieszyć się tym, co wcześniej sprawiało mu radość albo funkcjonuje zupełnie inaczej niż dotychczas, warto zatrzymać się i zadać sobie pytanie: czy to jeszcze etap dorastania, czy już sygnał kryzysu psychicznego?

Rodzice często czekają, aż „samo przejdzie”. Tymczasem w przypadku problemów psychicznych czas ma ogromne znaczenie. Im wcześniej młody człowiek otrzyma wsparcie, tym większa szansa na szybki powrót do równowagi.

Nastolatek w kryzysie nie zawsze wygląda na smutnego

Jednym z największych mitów dotyczących zdrowia psychicznego młodzieży jest przekonanie, że depresję lub kryzys zawsze widać po płaczu i przygnębieniu. W praktyce bywa zupełnie inaczej. Nastolatek może stać się drażliwy, agresywny, wybuchowy lub prowokować konflikty. Rodzice często odbierają takie zachowanie jako brak szacunku czy efekt złego wychowania, podczas gdy jest ono sposobem wyrażania cierpienia, którego młody człowiek nie potrafi nazwać.

Niepokój powinny wzbudzić także częste bóle głowy, brzucha czy przewlekłe zmęczenie, jeśli badania lekarskie nie wskazują ich przyczyny. Psychika bardzo często mówi przez ciało. Warto zwrócić uwagę również na nagły spadek wyników w nauce. Nie zawsze oznacza on lenistwo. Dziecko w kryzysie ma trudności z koncentracją, pamięcią i planowaniem. To nie brak chęci, ale realne ograniczenia wynikające z pogarszającego się stanu psychicznego.

Kiedy psycholog dla nastolatka staje się najlepszym rozwiązaniem?

Rodzice często zadają sobie pytanie, czy nie przesadzają. Boją się, że zgłoszenie się do specjalisty będzie zbyt pochopne. W rzeczywistości znacznie bezpieczniej jest skonsultować dziecko zbyt wcześnie niż zbyt późno.

Psychoterapeuta lub psycholog dla nastolatka jest potrzebny wtedy, gdy trudności utrzymują się przez kilka tygodni i wyraźnie wpływają na codzienne funkcjonowanie młodego człowieka. Alarmujące są przede wszystkim:

• wycofanie z relacji z rodziną i rówieśnikami,
• utrata zainteresowań,
• długotrwały smutek lub nasilona drażliwość,
• problemy ze snem lub apetytem,
• spadek motywacji i energii,
• pogorszenie ocen,
• częste dolegliwości somatyczne bez wyjaśnienia medycznego,
• wypowiedzi świadczące o beznadziei lub braku sensu życia.

Każdy z tych objawów osobno nie musi oznaczać poważnego kryzysu. Jeżeli jednak występują razem i utrzymują się przez dłuższy czas, nie warto zwlekać z konsultacją. Spotkanie z psychoterapeutą lub psychologiem jest formą profesjonalnego wsparcia, która pomaga zrozumieć źródło problemu, nauczyć się radzenia sobie z emocjami i odbudować poczucie bezpieczeństwa.

Najważniejsze, co możesz zrobić jako rodzic dziecka w kryzysie

Rodzice często chcą natychmiast znaleźć rozwiązanie. Zaczynają motywować, przekonywać albo szukać winnych. Tymczasem nastolatek w kryzysie przede wszystkim potrzebuje poczuć, że nie jest sam. Zamiast mówić: „Weź się w garść”, lepiej powiedzieć: „Widzę, że jest Ci bardzo trudno. Jestem przy Tobie”.

Zamiast oceniać – zapytaj. Zamiast dawać rady – wysłuchaj.

Pomocna może być prosta zasada 4Z. Zauważ. Zapytaj. Zaakceptuj. Zareaguj.

Najpierw zauważ zmianę zachowania. Potem zapytaj, co dzieje się z Twoim dzieckiem. Następnie zaakceptuj jego emocje, nawet jeśli ich nie rozumiesz. Na końcu zareaguj, szukając profesjonalnej pomocy.

To właśnie spokojna obecność rodzica bardzo często staje się pierwszym krokiem do wyzdrowienia.

Sytuacje, w których nie wolno czekać

Jeżeli nastolatek mówi o śmierci, braku sensu życia lub wspomina o chęci zrobienia sobie krzywdy, każdą taką wypowiedź należy potraktować poważnie. Niepokojącym sygnałem jest również nagłe uspokojenie po długim okresie silnego kryzysu. Rodzice często odbierają je jako poprawę, podczas gdy może ono oznaczać podjęcie przez nastolatka bardzo niebezpiecznej decyzji. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia nie należy czekać na wizytę w gabinecie. Konieczne jest natychmiastowe wezwanie pomocy.

Uważność rodzica może zmienić więcej, niż myślisz

Nie każdy nastolatek, który trafia do gabinetu psychologa czy psychoterapeuty, choruje na depresję. Nie każdy bunt oznacza kryzys. Jedno jest jednak pewne – młody człowiek, który przez dłuższy czas cierpi i pozostaje z tym sam, potrzebuje dorosłego, który zauważy zmianę i potraktuje ją poważnie.

Psycholog dla nastolatka nie zastępuje rodzica. Pomaga natomiast zrozumieć to, czego często nie widać na pierwszy rzut oka, i wspólnie z rodziną znaleźć drogę do odzyskania równowagi. Czasami największym wsparciem nie jest znalezienie właściwych słów. Wystarczy usiąść obok, wysłuchać i pokazać dziecku, że jego emocje są ważne. Bo właśnie od tej uważności bardzo często zaczyna się zdrowienie.